Türk şiirinin önemli bir kısmı, aslında meyhane sofrasında yazıldı. Orhan Veli’nin keskin ironisi, Cahit Sıtkı’nın melankolik dizeleri, Bedri Rahmi’nin renkli sofraları, Edip Cansever’in aydınlık karanlığı — bu şiirlerin pek çoğu ya bir kadehin yanında yazıldı ya bir kadehe ithafen okundu. Közname’de bir kadeh kaldırırken, aslında bu uzun edebi mirasa da bir selam gönderiyoruz.
Bu yazıda Türk edebiyatının meyhane ile kurduğu ilişkiyi, önde gelen “meyhane şairlerinin” sofraya bakışını ve bu mirasın bugün sofralarımıza nasıl taşındığını anlatıyoruz.
Meyhane Neden Şiirin Yeriydi?
Cumhuriyet’in ilk döneminden başlayarak İstanbul ve Ankara meyhanelerinde yazarlar, şairler, gazeteciler, ressamlar ortak bir buluşma zemini kurdu. Bu buluşmaların arkasında birkaç pratik sebep vardı: meyhane ücretsiz bir edebiyat kafesi gibi işlev görüyordu; uzun sofra saatleri okumak ve konuşmak için zaman sunuyordu; kadehin etrafında kurulan samimiyet, yazılı metnin sözlü testi için doğal bir sahneydi.
Daha derini ise şuydu: meyhane, yazma pratiğinin zıttı olan “rahatlık” ve “yoğunluğu” aynı anda sunuyordu. Şair, yazmadığı bir anda bile sofrada yazmaya devam edebiliyordu; kadehlerin aralığında söz bir yeni dize haline gelebiliyordu.
Orhan Veli: Meyhanenin İroni Sesi
Garip akımının merkez ismi Orhan Veli Kanık, 1940’ların İstanbul meyhanelerinin en tanınan yüzlerinden biriydi. “Rakı Dörtlüğü” olarak bilinen kısa ama çarpıcı dizesi:
“İçimde rakı gibi kadın,
Kalbimde rakı kadınlar…
Yaşamak, biraz da rakı gibi:
Elbet biraz acı; ama ışığın rengi.”
Orhan Veli’nin şiirinde meyhane, bir kaçış değil; hayatla düşük seviyeli bir anlaşmazlık zemini. Sade dil, kısa mısra, ironik duruş — hepsi meyhane sofrasının dolaysızlığıyla yakından ilişkili.
Cahit Sıtkı: Melankolinin Sofrası
Cahit Sıtkı Tarancı için meyhane, daha çok yalnızlığın bir zemini. “Otuz beş yaş” gibi meşhur şiirler, kadehin başında düşünülmüş ya da kadehe adanmış bir melankoli üretir. Cahit Sıtkı’nın sofrası ağır, sessiz, içine kapanık; ama tam da bu sessizlik, onun şiirine kendine özgü bir yoğunluk katar.
Melankolinin sofrada nasıl bir dil bulduğunu anlamak, meyhane kültürünün ruhuna en güzel girişlerden biridir.
Bedri Rahmi: Sofranın Renkçisi
Hem ressam hem şair olan Bedri Rahmi Eyüboğlu, meyhane sofrasının en renkli yüzlerinden biriydi. Onun sofrasında rakı bir “renk”; balık, meze, fasıl ise bir tablonun kompozisyonu gibi yan yana duruyordu. “Karadut” şiirinin bazı dizeleri, bir meze tabağı önünde söylenmiş gibi okunur.
Bedri Rahmi’nin sofraya bakışında şiir ve görsel sanat, birbirinden ayrılmaz. Sofra, kendine özgü bir estetik olayıdır.
Edip Cansever ve Kitabevi Meyhanesi
Edip Cansever hem kitabevi sahibi hem şairdi. Onun meyhanesi edebi bir buluşma mekânıydı; şiir, müzik ve sohbet aynı masada dolaşıyordu. Cansever’in şiirinde kadeh, çoğu zaman bir “perde” gibi görev yapar; bir gerçekliğin önüne çekilir, başka bir gerçekliğe kapı açar.
Aydın Boysan: Meyhaneyi Yazan
Meyhane kültürü üzerine en kapsamlı yazıları bırakan isimlerden biri Aydın Boysan’dır. Şair olmasa da meyhanenin günlük dilinin, sofranın yazılmamış kurallarının ve sofra sahnelerinin en dikkatli kayıtçısı olarak bilinir. “Mutlu Musunuz?” ve meyhane üzerine kaleme aldığı kitaplar, Türk meyhane kültürünün sessiz arşividir.
Bugün Meyhaneye Bakmak
Bu isimler ve sofraları, Türk edebiyatının ve meyhane kültürünün iç içe geçtiğini gösterir. Bugün meyhanede oturduğumuzda, aslında bu uzun edebi-mekânsal dokunun son sayfalarını okuyoruz. Közname olarak kadehin yanında konuşulan her cümleye biraz bu hafızanın perspektifinden bakıyoruz; çünkü sofra, en iyi yazıldığında, bir kitap gibi okunur.
Sofranın edebi karakteri üzerine daha genel bir çerçeve için Közname’nin Sofra Felsefesi yazımız bir devam noktasıdır; Ankara meyhane tarihinin uzun çizgisi ise Ankara Meyhane Tarihi yazımızda ele alınmıştır.
Kısa bir not
Meyhane şairleri aslında bizlerdik — sofrayı ciddi bir yer olarak gören, kadehin karşılığında bir söz aramaya değer veren herkesin ortak adı. Közname’de bir kadeh kaldırdığımızda, o kadeh yalnızca bizim değildir; Orhan Veli’nin, Cahit Sıtkı’nın, Bedri Rahmi’nin, Aydın Boysan’ın ve henüz yazılmamış bir şairin kadehidir.
Közname’de Buluşalım
Sofranın hazır, bir telefon uzakta.
- 📍 Adres: Mustafa Kemal Mah., Dumlupınar Blv. No: 266/3, 06510 Çankaya / Ankara
- 📞 Telefon / Rezervasyon: +90 532 569 62 63
- 🕒 Açık: Her gün 09:00 – 01:00
📅 WhatsApp ile Rezervasyon · 📍 Yol Tarifi
Instagram · Facebook · TikTok · YouTube
Sofra; bir şehirde kurulan en eski şiirdir. Közname’de siz de bir mısra ekleyin.
